Herentals/Hérenthals, arr. Turnhout, U.L.F./O.L.V./Nôtre-Dame, 1253.08.
In nomine sancte et individue Trinitatis. Nicholaus, Dei gratia Cameracensis episcopus, universis fidelibus presentem paginam inspecturis, tam posteris quam modernis, in perpetuum. Cum non sit victima melior quam obedientia, et Dominus benedictionem et vitam promiserit hiis, qui habitant in unum, recte dispositis diversis singulorum officiis, ideoque ut in hospitali de Herentals, quod ad laudem gloriose virginis Marie, devotione ac munificentia burgencium eiusdem loci ac aliorum Christi fidelium dinoscitur institutum, Domino in suis pauperibus serviatur sub unitate et obedientia regulari, consulta virorum ecclesiasticorum et religionis expertorum prudentia, sic ordinando disposuimus ut fratres et sorores, ibidem degentes, in habitu ac gestu, in modestia victus et vestium, se a seculo et secularium conversatione sequestrent. Statuimus itaque, quod quicumque, divina inspiratione tractus, in eadem domo se Deo famulaturus obtulerit, non prorsus ad obedientiam recipiatur, nisi per annum tamquam novicius inter fratres et sorores conversando probetur et laborem domus modumque vivendi experiatur. Tunc demum, si fratribus domus, cum sacerdote, curam fratrum ac sororum in spiritualibus gerente, et tribus sororibus ad hoc electis, ut pie ceteris consilio fratrum in rebus disponendis inteisint, unicorditer placuerit, seculo, propriis ac proprie voluntati renunciet, votum continentie sub stola in manu sacerdotis deponat, jugum obedientie super se tollat. Vestimentis in precio, colore et forma, humilitatem ac religionem preferentibus, coloribus scilicet quibus seculares uti solent non coloratis, fratres ac sorores induantur. In culcitis plumarum, nisi egritudinis cogente necessitate, fratres non dormiant, in pulvinaribus tamen capita reclinent. Lineis subtus ad carnem, exceptis feminalibus, nisi necessaria dispensatione, non vestiantur. Sorores quoque, cum reliquis anni temporibus lineis utantur, cum nigro super caput velamine incedentes ad discretionem aliarum secularium personarum, quadragesima ante natale Domini et quadragesima ante Pascha et quindena ante Pentecosten, die tamen ascensionis Domini excepta, subtus lanea sibi aptent indumenta et absque plumis, exceptis cervicalibus, capitibus supponendis quiescant. Fratres a soribus, sorores a fratribus refectorium, dormitorium et ceteras officinas, suis administrationibus deputatas, habeant separatim. Frater aliquis cum sorore numquam singularia ac secreta misceat colloquia. Numquam solus cum sola sedeat, ne capiendis, malignus insidiator viscarium tendat. Porro nemo eorum quicquam proprio arbitrio et voluntate faciat, sed omnia nutu et consilio ejus, cui dispensatio talis commissa est, cum obedientia et humilitate sine murmuratione et reclamatione peragantur. In refectorio et capitulo juxta suo conversionis ordinem sedeant et eodem ordine singulis ebdomadibus, in coquina et refectorio ministrature due sorores eligantur quarum intererit sagaci discretione provideri, si quorum imbecillitas aliquo exigat edulio, quod in communi omnibus non est appositum, refocillari. Septa loci sui et terminos ambitus domus vel ecclesie sue, nisi de officio sibi commisso, vel de licentia rationabili, nequaquam excedant. Per vicos et plateas seu domos, nulla sororum absque alterius sororis comitatu et testimonio incedere vel spaciari presumat. Nullus fratrum aut sororum, extra domum suam, intra Herentals, a quocumque invitatus manducet. In dormitorio ac refectorio fratres ac sorores cum silentio sedeant. Verumptamen si inter prandendum sive cenandum a quovis aliquid eorum, quorum indiget, usus exigendus est aut insinuandus, quod per nutus aut signa intelligi ab aliis non possit, surgat qui opus habuerit et stando, quod necesse fuerit breviter eloquitur. Post cenam brevissimo habito intervallo pulsatoque signo, conveniant omnes bibituri, statimque pulsato ad completorium tintinabulo, omnibus silentium imponatur preterquam si, infiirmorum aut hospitum occasione, seu alia rationabili necessitate cogatur ab aliquo silentium interrumpi. Singulis ebdomadibus semel ad minus, omnes ad capitulum conveniant sub obedientia sui sacerdotis, vel ejus, cui vices suas commiserit, de communi utilitate tractaturi, et excessus si qui forte acciderint correcturi. E fratribus unus et una de sororibus eligantur qui aliorum custodie deputati, vigilantissime caveant ne aliquorum excessus incorreti pretereant, ad quorum utriuslibet spectabit sollicitudinem utriusque sexus transgressiones, quas ipsi delinquentes publice non recognoverint, propalare in medium, disciplinali censura corrigendas. Qualibet sexta feria in victu quadragesimali jejunent. Ab exaltatione sancto crucis usque ad festum beati Martini, et ab octavis epiphanie usque ad quinquagesimam per quartas ferias in lacticiniis jejunium servent; et ab hinc continuum inchoent jejunium, ab esu carnium deinceps abstinentes. A Pascha vero, usque ad festum beati Martini, die dominica et feria tercia et quinta ac precipuis festivitatibus carnes comedere proterunt, jejunia vigiliarum et quatuor temporum juxta institutionem ecclesie observantes. Feria secunda extra continuum jejunium et diebus aliis, quibus consueverunt vesci carnibus seculares conditis sagimine pulmentariis, poterunt recreari. A festo beati Martini usque ad adventum Domini jejunent, lacticiniis tamen utantur. In adventu Domini jejunium servent quadragesimale. Decretum est preterea quod si quis fratrum et sororum proximo suo, seu verbo opprobrii, seu falsum imponendo presumpserit injuriari, una die humi residens, in pane et aqua jejunabit. Si quis vero alteri vel pugno vel baculo aut hujusmodi minatus fuerit, quatuor dies in victu quadragesimali et quintam in pane et aqua jejunando, supra terram sedens continuabit. Siquis autem temeritate aliqua alterum percusserit, quadraginta diebus, ad terram humiliatus, cibo quo ceteri vescuntur utens, per sextas autem ferias pane et aqua jejunium continuabit. Si quis autem leso vulnus inflixerit, pena prenotata sine interpellatione triplicabitur. Si autem quispiam maligno instinctu homicidium perpetraverit, in perpetuum non recipiendus, ejcictur. Quod si quis fornicationis reus inventus fuerit, eliminatus per annum et sex ebdomadas, omni beneficio et consolatione domus privabitur. Tunc denique, si defleto excessu, correctus humiliter redierit, in gratiam recipietur. Si vero pertinax infra hunc terminum veniam petere neglexerit, secundo anno et aliis sex ebdomadibus excludetur, similiter et tercio, si tamen infra veniam humiliter non requisierit. Quod si nec tercio contritus fuerit, sine spe recuperandi proscribetur. Qui litteras non didicerunt pro qualibet septem horarum canonicarum, sicut consueverunt conversi, dominicam replicent orationem. Si quis infirmorum fuerit deprehensus, cibum vel potum inordinate sibi reservare vel alii tribuere, jejunio unius diei in pane et aqua punietur; quod si sepius deprehensus fuerit, foras expelletur. Pro magno autem furto, semel admisso, expelletur, nisi in eo magna compunctio videatur.
Caveant autem fratres et sorores ne se invicem vel infirmos immerito conturbent, quod si fecerint pro arbitrio magistri vel sacerdotis puniantur. In eodem hospitali recipiantur pauperes tantum quorum actiones membrorum tali morbo impediuntur, ne possint discurrere per vicos et victum suum hostiatim mendicare. Quicumque igitur infirmus, domum ingressus fuerit, primum Deo per confessionem factam sacerdoti, deinde proximo si quem lesit pro posse suo satisfaciat, et veniam petat. Res suas sub testimonio committat magistro, easdem ex integro, si convaluerit recepturus. Quod si imminente periculo mortis omnia sua domui relinquere forte noluerit, deductis expensis suis, de residuo poterit condere testamentum; si autem intestatus decesserit, omnia sua ad usus pauperum ejusdem domus devolventur. Tribus diebus in ebdomada egri carnibus reficiantur. Si qui vero fuerint inter eos, qui pro egritudinis magnitudine grosioribus uti non possunt cibariis, dentur eis quecumque desideraverint, dummodo haberi possint. Ne vero domus in posterum per inutilium personarum susceptionem gravetur, statuimus ut tantum tribus fratribus et septem sororibus de cetero sit contenta, ita tamen, ut si forte ipsius domus necessitas, numerum requirat ampliorem, de nostra vel officialis nostri licentia speciali, probata domus necessitate, frater vel soror predicto numero poterit adaugeri. Calceis autem bovinis, fratres et sorores preter sacerdotem utantur. Salva igitur in omnibus supradictis nostra et successorum nostrorum auctoritate, ad quos provisio, cura, et sollicitudo in omnibus religiosis domibus nostre dyocesis, pre aliis et super alios ejusdem dyocesis, noscitur pertinere, indulgemus, quod, cum procurator dicte domus obierit, vel alias cesserit, alius procurator de consilio fratrum et sororum ejusdem domus substituatur. Cum autem frater vel soror decesserit, qui psalterium legere noverunt, vel vigilias mortuorum, pro modulo suo, defuncto persolvant, et precipue septem continuis diebus post obitum defuncti; reliqui vero dominicam orationem septies in die dicere tenebuntur. Moneantur autem pauperes decumbentes, et tunc maxime, ut singulis diebus mane, post prandium et post cenam, orationem dominicam, vel alias quas noverint, pro fratribus et sororibus et benefactoribus domus et pro fideliate Dei, pro salute vivorum et defunctorum humiliter, dicere non omittant. In omnibus autem que ad l rigorem religionis aut severitatem discipline spectantia preordinavimus, occasione infirmitatis, aut corporis imbecillitatis, aut oneris laboriosi seu qualibet deliberatione rationabili, de consilio sacerdotis, prout expedient, licebit dispensari. Statuimus autem ut quocies fratres et sorores recipiendi fuerint, constitutionum istarum coram illis series perlegatur; et ut plene singula capiant, in lingua sui ydiomatis exponantur ad plenum et hec se, quantum in eis est, observaturos promittant. Alioqui fraternitatem domus minime poterunt adipisci. Et si aliter recepti fuerint expellentur. Temporalia quoque domus memorate, de consilio duorum virorum, zelum Dei habentium, ad hoc electorum, qui sacramento domui fidelitatem exhibuerint, debent pertractari. Hii autem prout opus fuerit vel post anni circulum ammoveantur, vel si utiles inventi fuerint sollicitudinem eamdem gerere permittantur Harum autem constitutionum observantiam in sepedicta domo inviolabiliter observari volentes, eam auctoritate pontificali roboramus et sigilli nostri appensione, presentis pagine continentia, munimus. Actum anno gracie millesimo CCo. Lo. III mense Augusto.
Textverzeichnis
