Gent/Gand, [ohne Name], 1236.11.13
Regula sanorum fratrum ac sororum de domo leprosorum gandensium a tornacensi episcopo con[firmat]a. Walterus dei gratia Tornacensis episcopus, vniuersis presentes litteras inspecturis salutem in domino. Cum plurime traditiones plurimas faciunt transgressiones, nos uni sententie beati Jacobi inherentes qua dicitur, religio munda & immaculata apud deum & patrem hec est. uisitare pupillos & uiduas in tribulatione eorum. & immaculatum se custodire ab hoc seculo. summam religionis consistere arbitramur in fouendo personas miserabiles humano auxilio destitutas. maxime quas dominus probat in camino paupertatis & in fornace tam contagiose egritudinis. ut merito propter illam mandato legis precipiantur ab aliorum consortio separari. Sane quoniam intelleximus in domo leprosorum de gandauo erga huiusmodi miserabiles personas tam uirorum quam mulierum ibidem deo & pauperibus leprosis suis deseruientium plurimum feruere deuotionem & affectum; eos in nostra protectione suscipientes. nichil eis amplius oneris duximus imponendum nisi quod corporalem continentiam. propriorum abdicationem. & habitum religiosum. & obedientiam magistro domus tenentur generaliter obseruare. Hec autem quatuor; fratribus & sororibus eiusdem domus pro regula uiuendi decreuimus obseruanda. Cetera que emergunt in excessibus corrigendis; reliquimus in discreta dispositione magistri domus. ita tamen quod maiores excessus qui circa regulares obseruantias contingent ad episcopum referantur. In huius rei testimonium & firmitatem presentes litteras scribi & sigilli nostri appensione fecimus communiri; bonas consuetudines predicte domus & approbatas. presentium auctoritate confirmantes. Actum gandaui anno domini mo cco. xxxo. sexto. sexta feria post festum beati martini.
1. Quibus domus ista debet esse subiecta de institutione magistri. Cum igitur omnia que in prescriptis litteris episcopi continentur tantum de sanis fratribus & sororibus sint intelligenda; excepta ultima clausula de consuetudinibus approbatis que se etiam ad infirmos extendit; ad communem utilitatem presentium ac futurorum consuetudines in dicta domo hactenus obseruate & constitutiones deinceps obseruande, tam auctoritate uenerabilis patris Tornacensis episcopi quam beneplacito scabinorum gandensium in presenti cartula sunt conscripte. Notum sit ergo omnibus quod domus ista tantum ad leprosos uille gandensis colligendos ab antiquis temporibus noscitur instituta; & quod iurisdictioni scabinorum gandensium cum omnibus suis bonis temporalibus debet esse subiecta. Vnde ad ipsos scabinos pertinet procuratio & defensio dicte domus ac institutio magistri in eadem. Quapropter scabini cum necesse fuerit, unum uel duos de burgensibus uille discretos & deum timentes magistros domus superiores debent instituere. quorum consilio in dicta domo una de discretioribus personis sanis. siue sit frater siue soror. ut omnibus presit magisterio eligatur. Dicta autem persona leprosum quem probatiorem ad hoc esse censuerit; consilio fratrum sibi substituat submagistrum. ad quem spectabit insolentiam leprosorum reprehendere. & excessus eorundem necnon & temporales necessitates ad superiorem deferre. & cetera in quantum superior ei permiserit circa omnes ordinare. cui omnes tanquam magistro humiliter obediant sub pena inobedientibus inferius annotata. Nullus autem magistrorum conferre poterit prebendam in dicta domo alicui siue sano siue leproso; sine conscientia & assensu scabinorum.
2. De computatione. Magister cum submagistro de omnibus ad domum pertinentibus. elemosinis, debitis & expensis semel in septi[m]ana ad minus; coram tribus sanis debet computare. tam de datis quam receptis rationem redditurus. Facta autem computatione; summe singularum ebdomadarum fideliter debent conscribi. ut cum superiores magistri ad uisitandum domum uenerint. siue sit ad mensem siue ulterius; omnes factarum computationum summas. & etiam debita domus possint si uoluerint sub breuitate audire. Summa autem reddituum singulis temporibus quibus soluuntur conscribatur.
3. De sanis recipiendis. Nullus recipiatur in fratrem uel sororem nisi domui expediat. & ipsi in propria persona ipsis leprosis seruire possit & uelit; & hoc ipsum promittat. Recepto autem tempus probationis sex mensium concedatur. ut fratres domus mores ac uires ipsius; & ipse laborem domus ac modum uiuendi interius experiatur. Elapso uero tempore probationis. si remanere debeat; sub stola in manu capellani faciendo professionem promittat stabilitatem in domo ista. obedientiam. castitatem. & abrenuntiationem proprietatis. & cetera que in auctentico episcopi continentur. Juramento nichilominus addito super fidelitate domui conseruanda; consuetudines domus se secundum posse suum promittet seruaturum non sub uoto. sed sub pena inferius annotata. Coniugati autem ambo sani; nullatenus recipiantur. Quod si aliter scabinis uisum fuerit; uterque uoueat continentiam. & deinceps uiri cum uiris. mulieres cum mulieribus habitent separatim,
4. De leprosis recipiendis. Omnes burgenses & burgensium filii uel uxores morbo lepre infecti. domum istam habere possunt obtento consensu scabinorum. cum pastu suo qui ab antiquo tempore ualere debet circiter quinquaginta & sex solidos flandrensis monete. ita tamen quod utensilia congrua afferant. & uestimenta secundum consuetudinem domus approbatam. Debent etiam nichilominus infecti si uxores & liberos habeant; sub prestito iuramento terciam partem omnium bonorum suorum secum apportare. Quod si uxores sine liberis habeant; debent afferre medietatem. Si uero nec liberos nec uxores habeant. omnia tenentur afferre bona fide. Ista tamen moderari possunt; secundum beneplacitum scabinorum. Cum igitur persona leprosa in communitatem domus est recipienda; ut illis caueatur qui matrimonio coniuncti sunt. & aliis qui forte a domo per suam maliciam sunt recessuri. neque castitatem. neque abrenuntiationem proprietatis uouebit. sed tantum simpliciter promittet quod consuetudines domus approbatas firmiter obseruabit; uel penam transgressoribus debitam humiliter sustinebit. Prestabit tamen iuramentum in manu sacerdotis quod fidelitatem seruabit domui super omnibus bonis eius. Vnde patet cum leprosi nec uoto nec professione aliqua sint astricti; quod nulla spiritualitas modo uiuendi ipsorum aliquatenus sit annexa. Persona uero que leprosa recepta est. & postea sana inuenta. in collegio sanorum non recipiatur; ne quis sub spe recipiendi pro sano; maliciose se simulet esse infectum.
5. De habitu et lectis sanorum & habitu leprosorum ac communi tonsura. Fratres sani ac sorores tunicas habeant grisei coloris. Scapularia uero fratrum alba sint & lata; sorores autem palliis utantur albis. uel paruis scapularibus infra domum. Fratres non utantur lineis ad carnem exceptis femoralibus. nec supra culcitram infra domum nisi infirmitate cogente dormiant. sed super stramina pannis suppositis in tunica cincti iaceant. habentes sub capitibus puluinaria de plumis. sorores uero propter nimios labores licite utantur tam lineis ad carnem quam culcitris cum puluinari. Leprosorum uero omnia lanea indumenta scilicet tunice. supertunicalia. & scapularia uirorum ac mulierum pallia grisei sint coloris aliquibus filis rubeis intermixtis. ut sanguis qui eis sepe de labiis. sepe de naribus super uestimenta effluit; minus ualeat apparere. Pelliceis uero cunctis generaliter licet uti. Omnes autem tam in hiis quam in aliis ad habitum corporis pertinentibus religiose se habeant. & absque nota reprehensionis; radentes capita sua. uel rotundam tonsuram deferentes.
6. De recedentibus ad seculum. Nullus reuertens ad seculum. predictum habitum secum deferre permittatur. sed ablato a uiro scapulari. & pallio a muliere. post trinam monitionem magistri si remanere noluerit dimittatur abire. ita quod si sanus est qui recedit & ante professionem. uel leprosus infra annum; omnia que secum attulit excepto pastu ipsi cum integritate reddantur. Cum autem sanus recedit post factam professionem. uel leprosus post annum; nichil omnino eis dabitur. nisi quando qui pro leproso receptus fuerit inuentus sanus redire compellitur unde uenit. tunc enim omnia que secum portauit excepto pastu sunt ei restituenda.
7. De separata uirorum et mulierum habitatione et commu[nitate] uiuendi. Omnes uiri tam sani quam infirmi a mulieribus tam sanis quam infirmis habitationcs suas ac officinas suis amministrationibus deputatas; habeant separatim. Nemo enim quicquam propria uoluntate faciat; sed omne officium quod ei magister iniunxerit cum omni humilitate sine murmuratione studeat adimplere. Licet autem uiri a mulieribus diuisim habitent; omnes tamen communiter tam in uictu quam in habitu uiuant. & distribuatur unicuique prout opus habet. non secundum nobilitatem sed secundum necessitatem. ita quod dolorosis infirmis melius fiat secundum quod cor eorum desiderat & grauitas sue exigit infirmitatis.
8. De prandio. Per totum annum omnes generaliter bis in die quando non ieiunant comedere possunt. & tot uicibus excepto tempore infirmitatis sint contenti. Parato igitur cibo pulsetur nola; & preparent se omnes ad comestionem. Dictoque bis pater noster cum aue maria. & facta benedictione in nomine domini sub silentio reficiantur; nisi forte a seruitoribus aliquid sibi necessarium submisse petant. Finito autem prandio; ter pater noster pro benefactoribus suis & loco gratiarum. Quando uero pitantiam comedunt; tunc dicat quilibet. xxv. pater noster. & totidem aue maria pro persona pro qua eis pitantia est transmissa. pro pitantia uero uini decem. Licentia comedendi in uilla gandensi uel circa illam. infra dimidium miliare infirmis nullatenus concedatur. neque sanis nisi pro maxima domus utilitate. In locis uero religiosis comedere poterunt de licentia; sed non frequenter.
9. De ieiunio & esu carnium. Sani ieiunia ab ecclesia instituta. & sextas ferias. nisi eadem die natale domini euenerit. ac totum aduentum in cibo seruabunt quadragesimali; nisi propter corporis debilitatem aut labores nimios cum aliquo ut aliter comedat a magistro dispensetur. Leprosi uero excepto aduentu quo etiam carnibus uesci poterunt qui uolunt; eadem ieiunia predicto modo tenebunt. Carnibus autem per totum annum excepta quadragesima etiam per aduentum tribus diebus licite uesci poterunt in septimana. nisi quando uoluerint communicare. tunc enim proxima ebdomada precedente festum sicut scriptum est inferius; ab esu carnium abstinebunt. Dolorosi autem infirmi semper cum ecclesia permittit carnes comedere possunt. Et omnes cum ieiunant tam sani quam infirmi illa gaudeant licentia. quam ecclesia aliis fidelibus dare consueuerit in estate. Quandocumque autem sorores uestimenta lauant leprosorum; herbis propter fetorem uti possunt. & propter suum commodum seorsum comedere. Et detur eis pitantia tam in potu quam in cibo.
10. De oratione. Omnes utriusque sexus tam sani quam infirmi pro matutinis dicant xxviii. pater noster. & totidem aue maria. pro uesperis quatuordecim. pro reliquis uero horis. scilicet prima. tercia. sexta. nona. & completorio dicant septem. In dominicis autem diebus & festiuis; matutine duplicentur. Illi autem qui sciunt dicant singulis diebus bis; credo. & semel magnificat. & semel; nunc dimittis. Pro sorore uero & fratre defuncto. dicat quilibet quingenta pater noster. & totidem aue maria; & requiem eternam qui sciunt. infra diem tricesimum sue mortis. uel centum quinquaginta miserere mei deus. Quando autem uigilias dicere ex deuotione uolunt; pro eis dicant triginta pater noster. Missis & uesperis & completorio omnes intersint. & festiuis diebus etiam matutinis; nisi infirmitate uel alia legitima causa impediantur. Sermoni etiam studeant interesse; si in ecclesia eorum habeatur. Preter hec; speciales faciant orationes prout dominus eis inspirauerit pro amicis ac benefactoribus suis spiritualibus & carnalibus. tam uiuis quam defunctis. laborantes semper tanquam ad summum orationis gradum. ut dominum ex corde ualeant pro inimicis suis exorare.
11. De silentio. Silentium teneant omnes in ecclesia quamdiu hore cantantur. & in mensa. & post signum factum ad dormitionem; quousque de lectis surrexerint; nisi infirmitate cogente aliquid loquuntur. Magister autem & submagister loqui poterunt in mensa de rebus necessariis. & in templo. & etiam in predictis locis aliis dare licentiam loquendi cum est necesse; sed caueant ne nimis frequenter hoc fiat.
12. De confessione & communione. Omnes singulis mensibus semel ad minus pure confessionem suam faciant quando possunt habere copiam sacerdotis. & communicent sani sexies in anno. uidelicet in pascha. pentecoste. assumptione beate uirginis. & in festo omnium sanctorum, in natiuitate domini. & in purificatione beate marie. & tunc illas prenominatis festiuitatibus quas sollempne ieiunium non antecedit. tali abstinentia debent preuenire; ut septem diebus immediate precedentibus ab esu carnium abstinebunt propter reuerentiam sacramenti. Leprosi uero ter communicent in anno. scilicet in pasca. pentecoste. & natali; septem diebus ab esu carnium modo prescripto abstinentes.
13. De minutione. Quilibet sibi de uena potest minuere sexies in anno. illis certe temporibus quando cuilibet sibi magis uidebitur expedire. de conscientia tamen magistri. Qui si differendam minutionem iudicauerit; differatur, Sic minuti aliquantulum commodius procurentur. Qui uero pluries minuere uolunt; exposita necessitate licentiam petant. & communi prebenda sint contenti, nisi a magistro gratis aliquid eis melius impendatur. Singulis autem mensibus tantum sibi semel minuant qui uoluerint de uentosa. & tunc omnino debent esse contenti prebenda communi. Nullus uero de sanis fratribus propter solam minutionem super culcitram dormire presumat infra domum.
14. De hospitalitate. Extraneus infirmus & conuentualis in domo ista honeste recipiatur & si indiguerit biduo poterit hic morari; habiturus interim subsidia domus sicut unus fratrum. Campestres uero leprosi tantum una nocte colligantur. Nullus autem leprosus hospicio. nullus famulus uel ancilla seruitio in domo ista recipiatur uel detineatur. de quo manifeste constat quod iaceat in mortali peccato.
15. De capitulo & querelis. Capitulum semel in septimana ad minus a persona qui preest; tam sanis quam leprosis teneatur. in quo omnes culpas suas recognoscentes; penam pro qualitate delicti sibi iniungendam humiliter suscipiant & deuote. Ibi unus alium caritatiue de re nota uel probabili debet accusare; accusatus uero pacifice sustinere. De secretis autem capituli. uel de ibidem actis; nullus extraneis sub pena inobedientie loqui presumat; neque alter alteri preteritam culpam obicere de qua satisfecit. Qui etiam de aliquo conqueri coram magistro uoluerit; in proximo capitulo post iniuriam sibi illatam conqueratur. Vlterius uero dilata querimonia non ualebit. Facta autem querimonia; ille cuius est corrigere statim in eodem capitulo corrigere non omittat.
16. De penitentia & quid hic uocetur. Ut sciat qui tenet capitulum qua pena quelibet culpa sit punienda; culpis singulis pena debita inferius est adiuncta. Pena autem siue penitentia hic uocatur; in terra super scamnum nudum sine mappa coram aliis comedere. in pane. potagio. & ceruisia abstinendo; ita tamen quod si sexta feria interuenerit; in pane & aqua ieiunetur. De qua etiam notandum. quod qui penitentiam suam inceperit. & eam debito modo non expleuerit; illam a principio debet reinchoare. Qui uero existenti in penitentia aliquid ad uictum pertinens absque magistri licentia contulerit; conuictus in illius penitentiam retrudatur. Quando autem duo propter idem forisfactum consimilem incurrunt penitentiam; nulla misericordia alteri fiat que reliquo non impendatur. In dominicis siquidem diebus & ceteris festis precipuis; penitentia ab aliquo inchoata donec festum transierit debet suspendi. & postea cum integritate suppleri.
17. De penitentia unius diei. Qvi a missa. uesperis. uel a capitulo defuerit. qui silentium fregerit; qui pluries quam bis in die sine licentia uel necessitate comederit. qui iniunctum officium negligenter adimpleuerit. qui expositioni presentis carte in theutonico non interfuerit; qui cibum uel potum loco debito non reposuerit. qui uestimenta sua uel alias res domus negligenter tractauerit uel custodierit; unius diei penitentiam sustinebit.
18. De penitentia trium dierum. Qvi proximo suo turpe uerbum dixerit uel imprecatus fuerit. qui statutis terminis confessionem non fecerit; qui pro cibo uel ueste uel alia re murmurauerit. qui sine licentia aliquid dederit uel receperit. qui septa curtis exire. uel coquinam intrare sine licentia presumpserit uel alias prohibitas officinas; similiter sanus frater uel soror qui extra refectorium infra domum sine licentia nisi in infirmitate bibere uel comedere presumpserit; trium dierum penitentia punietur.
19. De penitentia quinque dierum. Uir & mulier qui suspecta simul colloquia habuerint; quicumque etiam aliquid depositum excepto magistro receperint; qui cibaria sua uel aliena turpiter abiecerint; qui de inequali partitione murmurauerint. qui aliquid de residuo mense aut communitatis absconderint uel alicui sine licentia dederint; qui de ebrietate per titubationem membrorum notabiles fuerint. qui extraneos sine licentia ad comedendum inuitauerint. sorores que sine peplo uel competenti uelamine. siue sine pallio diebus festiuis extra horam laboris processerint; quinque diebus peniteant modo supradicto.
20. De penitentia decem dierum. Qvi alium percutere uoluerit; qui in uilla gandensi sine licentia comederit uel aliquid preter aquam biberit, qui cum muliere in domo specialem comessationem habuerit, qui cum deciis uel alio ludo secularium luserit; infirmus qui uasa uel cibaria communitatis tetigerit; uel proprium sine licentia & consilio detinuerit; decem dierum numero ad agendam penitentiam in terra sedebit.
21. De penitentia viginti dierum. Qvi de deo uel sanctis eius inhonestum iuramentum fecerit. qui obedientiam sibi in capitulo iniunctam suscipere refutauerit. qui proximum sine effusione sanguinis percusserit; qui furtum infra duos solidos commiserit. & sanus qui prima uice proprietarius comprobatus fuerit; & quicumque parentibus suis uel amicis de aliquo quod ei factum est in domo querimoniam detulerit. uel qui facientibus pitantiam specialem necessitatem exposuerit; penitentie uiginti dierum subiacebit.
22. De penitentia anni & unius diei. Qvicumque peccatum luxurie uel furtum ultra duos solidos commiserit; qui penitentiam sibi iniunctam facere contempserit; qui proximum suum cum effusione sanguinis in integra cute uulnerauerit; & sanus qui ultra primam uicem super proprietate conuictus fuerit; per annum & diem extra domum expellatur, deinceps anno elapso in domo ista non recipiendus nisi de licentia scabinorum. Si uero post mortem proprietarius inuentus fuerit non confessus; extra cimiterium in sterquilinio sepeliatur.
23. De omnimoda eiectione & expositione carte. [I]n perpetuum a domo eiciatur qui sponte homicidium uel incendium perpetrauerit. qui adulterium commiserit. uel qui matrimonium postquam domum intrauit conuinci poterit contraxisse. Si autem nouus casus culpe emerserit. secundum modum & similitudinem prescripte penitentie de communi consensu omnium corrigatur. Hec siquidem carta exponatur in theutonico a capellano domus uel eius uicario in aduentu noui fratris uel sororis tam sani quam infirmi; & tunc habeat expositor stopum uini; ab eo in cuius aduentu hanc exponit. Alias autem ter in anno uidelicet infra octauas pasche. pentecostes. & natiuitatis domini faciat eam magister domus exponi coram omnibus in theutonico. Qui uero ad sepedicte carte obseruantiam bona fide laborauerit; cum benedictis benedicatur ab eo qui est benedictus in secula seculorum amen.
Textverzeichnis
