Bruxelles/Brussel, St. Johannes/St. Jan/S. Jean, 1225..
Institutio fratrum et sororum hospitalis sancti Johannis Bruxellensis
In nomine sancte et jndiuidue Trinitatis. GODEFRIDUS Dei gratia Cameracensis Episcopus vniuersis fidelibus presentem paginam jnspecturis tam posteris quam modernis in perpetuum. Quoniam jniuncti uobis officij est a predecessoribus nostris salubriter jncohata ad comsummationis bonum perducere, que felicis memorie predecessoris nostri domini Johannis quondam Cameracensis Episcopi auctoritate de prudentium virorum consilio in opido Bruxellensi ad subleuamen pauperum et animarum salutem sunt iniciata, et per Dei gratiam in robur virtutum feliciter promota qua possumus discretione duximus ad vtiliorem perfectionem confirmando promouere. Sicut jgitur memorati pontificis prudencia et deuocione obseruancie regulares in hospitali beati Johannis in Bruxella regulariter sunt institute, sic easdem presentis scripti duximus approbatione confirmandas. Quarum tenor, qui in auctentico super hoc confecto continetur, talis est.
Jn nomine sancte et jndiuidue Trinitatis. johannes Dei gratia Cameracensis Episcopus vniuersis fidelibus presentem paginam jnspecturis tam posteris quam modernis jn perpetuum. Quoniam via vite est custodientibus disciplinam, ad laudem et honorem Dei omnipotentis, et vt viam vite fideles jnueniant jn hospitali sancti Johannis Baptiste, quod in Bruxella jllustris viri Henrici ducis Lotharingie munificencia et deuocione fundatum, et de fidelium eleemnosynis est edificatum, Deo famulantes, jpsum hospitale, ac vitam et mores, jn illo Christo et Christi pauperibus sub disciplina regulari servientium, consulta virorum ecclesias-ticorum et religionis expertorum prudencia, sic ordinando disponimus ut fratres et sorores ibidem degentes in habitu et gestu, in modestia victus et vestium, se a seculo et secula-rium conuersacione sequestrent.
Statuimus jtaque quod quicunque diuina jnspiratione tractus in eadem domo se Deo famulaturum obtulerit, non prorsus ad obedienciam recipiatur, nisi quatuor mensibus tanquam nouitius jnter fratres et sorores conuersando probetur, et laborem domus modumque vivendi experiatur. Tunc demum, si procuratori domus et reliquis fratribus cum sacerdote curam fratrum et sororum in spiritualibus gerente et quatuor sororibus ad hoc electis vt pre ceteris consilio fratrum in rebus disponendis jntersint vnicorditer placuerit, seculo et proprijs ac proprie voluntati renunciet, votum continencie sub stola in manu sacerdotis deponat, jugum obediencie super se tollat.
Vestimentis in precio, colore et forma humilitatem et religionem preferentibus, coloribus scilicet, quibus seculares vti solent, non coloratis, fratres ac sorores jnduantur.
Jn culcitris plumarum, nisi egritudinis cogente necessitate, fratres non dormiant; jn puluinaribus tamen capita reclinent
Lineis subtus ad carnem, exceptis femoralibus, nisi necessaria dispensatione non vestiantur. Sorores quoque, cum reliquis anni temporibus lineis vtantur, quadragesima ante natale Dominj et quadragesima ante pascha subtus lanea sibi aptent indumenta; et absque plumis, exceptis ceruicalibus capitibus supponendis, quiescant.
Fratres a sororibus, sorores a fratribus refectorium, dormitorium et ceteras officinas suis administrationibus deputatas habeant separatim.
Frater autem cum sorore nunquam singularia ac secreta misceat colloquia. Nunquam solus cum sola sedeat, ne capiendis malignus jnsidiator viscarium tendat.
Porro nemo eorum quitquam proprio arbitrio et voluntate faciat, sed omnia nutu et consilio eius cui dispensatio talis commissa est, cum obediencia et, humilitate, sine murmuracione et reclamacione peragantur.
Jn refectorio [et capitulo juxta sue conuersionis ordinem sedeant. El, eodem ordine singulis hebdomadibus in coquina et refectorio] ministrature due sorores eligantur, quarum jntererit sagaci discretione prouidcre, si quorum imbecillitas aliquo exigat cdulio quod in commune omnibus non est appositum refocillari.
Septa loci sui et terminos ambitus domus vel ecclesie sue, nisi de officio sibi commisso vel de licencia rationabili, nequaquam excedant. Per vicos et plateas seu domus nulla sororum absque alterius sororis comitatu et testimonio jncedere vel spaciari presumat.
Nullus fratrum vel sororum extra domum jntra Bruxellam a quocumque invitatus manducet.
Jn dormitorio ac refectorio fratres ac sorores cum silentio sedeant. Verumtamen si jnter prandendum siue cenandum a quouis aliquid eorum quorum indiget vsus exigendum est aut insinuandum, quod per nutus aut signa intelligi non possit ab alijs surgat, qui opus habuerit, et stando quod necesse fuerit breuiter eloquatur.
Post cenam, breuissimo habito jnteruallo pulsatoque signo, conueniant omnes bibituri; statimque pulsato ad completorium tintinnabulo, omnibus silencium imponatur, preterquam si infirmorum aut hospitum occasione seu alia rationabili necessitate cogatur ab aliquo silencium jnterrumpi.
Singulis ebdomadibus semel ad minus omnes ad capitulum conueniant, sub obedientia sui sacerdotis, vel eius cui vices suas commiserit, de communi vtilitate tractaturi, et excessus, si qui forte acciderint, correcturi.
E fratribus vnus et vna de sororibus eligantur, qui aliorum custodie deputati vigilantissime caueant, ne aliquorum excessus incorrecti pretereant. Ad quorum vtriuslibet spec-tabit. sollicitudinem vtriusque sexus transgressiones, quas ipsi delinquentes publice non recognouerint, propalare in medium disciplinali censura corrigendas.
Qualibet sexta feria in victu quadragesimali jeiunent. Ab exaltacione sancte Crucis vsque ad festum sancti Martini et ab octauis Epiphanie vsque ad quinquagesimam per quartas ferias in lacticinijs jeiunium seruent; et abhinc continuum si inchoent jejunium, ab esu carnalium deinceps abstinentes. A pascha vero vsque ad festum beati Martini die dominica et feria tercia et quinta, ac precipuis festiuitatibus carnes comedere poterunt, .Jeiunia vigiliarum et quatuor temporum juxta institutionem ecclesie obseruantes, feria secunda extra continuum jeiunium, et diebus alijs quibus consueuerunt vesci carnalibus seculares, conditis sagimine pulmentarijs poterunt recreari. A festo beati Martini vsque ad aduentum Domini jeiunent, lacticinijs tamen vtantur. Jn aduentu Dominj jeiunium seruent quadragesimale.
Decretum est preterea quod, si quis fratrum et sororum proximo suo seu verbo obprobrij seu falsum jmponendo presumpserit injuriari, vna die humi residens in pane et aqua jejunabit. Si quis vero alteri vel pugno vel baculo aut huiusmodi iniuriatus fuerit, quatuor dies in victu quadragesimali, et quintam in pane et aqua jejunando super terram sedens continuabit. Si quis autem temeritate aliqua alterum percusserit, quadraginta diebus ad terram humiliatus cibo quo ceteri vescuntur vtens, per sextas autem ferias pane et aqua jeiunium continuabit. Si quis autem leso vulnus inflixerit, pena prenotata sine jnterpellatione triplicabitur.
Quod si quis fornicationis reus jnuentus fuerit, eliminatus per annum et sex ebdomadas omni beneficio et consolatione domus priuabitur. Tunc denique si, defleto excessu, correctus humiliter redierit, jn gratiam recipietur. Si vero pertinax jnfra hunc terminum veniam petere neglexerit, secundo anno et alijs sex ebdomadibus excludetur. Similiter et tercio, si tamen infra veniam humiliter non requisierit. Quod si nec tercio anno contritus fuerit, sine spe recuperandi proscribetur.
Si autem quispiam maligno instinctu homicidium perpetrauerit, jmperpetuum non recipiendus eiciatur.
Qui literas non didicerint pro qualibet septem horarum canonicarum, sicut consueuerunt conuersi, dominicam replicent orationem.
Si quis jnfirmorum fuerit deprehensus cibum vel potum inordinate sibi reservare vel alij tribuere, jeiunio vnius diei in pane et aqua punietur. Quod si sepius deprehensus fuerit, foras expelletur. Pro magno autem furto semel admisso expelletur, nisi in eo magna compunctio videatur.
Caueant autem fratres et sorores, ne infirmos immerito perturbent. Quod si fecerint, pro arbitrio magistri vel sacerdotis puniantur.
Jn eodem hospitali recipiantur pauperes tantum, quorum actiones membrorum tali modo impediuntur, ne possint discurrere per vicos et victum suum hostiatim mendicare.
Quicumque igitur infirmus domum ingressus fuerit, primum Deo per confessionem factam sacerdoti, deinde proximo, si quem lesit, pro posse suo satisfaciat et veniam petat. Res suas sub testimonio committat magistro, eadem jn jntegro, si conualeat, recepturus. Quod si, imminente periculo mortis, omnia sua domui forte relinquere noluerit, deductis expensis suis, de residuo poterit condere testamentum. Si autem jntestatus decesserit, omnia sua ad vsus pauperum eiusdem domus deuoluentur.
Tribus diebus in ebdomada egri carnibus reficiantur. Si qui fuerint jnter eos, qui pro egritudinis magnitudine grossioribus vti non possunt cibarijs, dentur eis quecumque desiderauerint, dummodo haberi possint.
Si quis vero decumbentium particulari laborans infirmitate, medicorum egens auxilio, non habens quod medico tribuat, a magistro hospitalis pro curatione corporum dabuntur precia laboris moderata.
Mulieres pregnantes, que vicine sunt partui, nec habent vbi caput reclinent, recipiantur in hospitali, vt ibi pariant. Et diligenter eis prouidebuntur necessaria vsque ad earum reconciliationem.
Infantes miserabiliter a matribus relictj colligantur, non tamen omnes, ne matres hac spe jnducte proles exponant. Ordinet autem magister super hijs, sicut expedire nouerit.
Ne vero domus imposterum per inutilium personarum susceptionem grauetur, statuimus, vt tantum tribus fratribus et decem sororibus de cetero sit contenta, jta tamen vt, si forte ipsius domus necessitas numerum requirat ampliorem, de nostra vel officialis nostri licencia speciali, probata domus necessitate, frater vel soror predicto numero poterit adaugeri.
Calceis autem bouinis fratres et sorores preter sacerdotem vtantur.
Salua jn omnibus supradictis nostra et successorum nostrorum auctoritate, ad quos prouisio, cura et sollicitudo in omnibus religiosis domibus nostre diocesis pre alijs et super alios eiusdem diocesis noscitur pertinere.
Statuimus quod, cum procurator predicte domus obierit vel alias decesserit, alius procurator, de consilio Cameracensis Episcopi vel eius officialis, substituatur.
Cum autem frater vel soror decesserit, qui psalterium legere nouerint vel vigilias mortuorum, pro modulo suo officio defuncto persoluant, et precipue septem continuis diebus post obitum defunctj. Reliqui vero dominicam orationem septies in die dicere tenebuntur.
Moneantur autem pauperes decumbentes, et tunc maxime, vt diebus singulis mane, post prandium et post cenam, orationem dominicam vel alias quas nouerint pro frat[r]ibus et sororibus et benefactoribus domus, et pro fidelibus Dei, pro salute viorum et defunctorum, humiliter dicere non omittant.
Jn omnibus autem que ad rigorem religionis aut seueritatem discipline spectantia preordinauimus, occasione infirmitatis aut corporum imbecillitatis, aut operis laboriosi, seu qualibet deliberacione rationabili, de consilio sacerdotis, prout expedierit, licebit dispensare.
Staluimus autem vt, quociens fratres et sorores recipiendj fuerint, constitutionum jstarum coram jllis series perlegatur; vt plene singula capiant, in lingua sui ydiomatis exponantur ad plenum, et hec se, quantum in eis est, obseruaturos promittant. Alioquin fratetnitatem domus minime poterunt adipisci, et si aliter recepti fuerint, expellentur.
Temporalia quoque domus memorate de consilio quatuor virorum zelum Dei habentium auctoritate pontificali ad hoc electorum, qui sacramento Domini fidelitatem exhibuerint, debent pertractarj. Hij autem, prout opus fuerit, vel post anni circulum ammoueantur, vel, si vtiles jnuenti fuerint, sollicitudinem eandem gerere permittantur.
Harum autem jnstitucionum obseruancias in sepedicta domo inuiolabiliter obseruari volentes, eas auctoritate pontificali roboramus, et sigilli nostri appensione presentis pagine continenciam munimus.
Actum anno gracie m° cco xj° mense octobris.
Has igitur constituciones approbando confirmantes, sub interminacione diuini judicij precipientes inuiolabiliter obseruari, jn robur perpetuum sigilli nostri appensione fecimus communiri.
Datum anno gratie m0 cco xxv° mense·...
Textverzeichnis
